Fractioneel beleggen in België: eigenaar of schuldeiser?

Wat is fractioneel beleggen?

Fractioneel beleggen is een mechanisme waarmee u een deel van een aandeel of een ETF kunt kopen. In plaats van te wachten tot u bijvoorbeeld de 500 euro voor één volledig aandeel van een ETF die de S&P 500 volgt bij elkaar heeft, belegt u een kleiner bedrag in een fractie van dat aandeel. Elke euro gaat meteen aan het werk, en spreiding wordt toegankelijk voor elk budget.

De belofte is verleidelijk, en de vraag is terecht: wat bezit u eigenlijk wanneer u op deze manier belegt?

Wie een fractie van een ETF koopt, wordt geen eigenaar van de ETF zelf, maar houder van een nieuw financieel instrument, gecreëerd en beheerd door een broker, waarvan de waarde de onderliggende ETF volgt. De FSMA, de Belgische toezichthouder op de financiële markten, heeft dit in maart 2023 vastgelegd in een mededeling: in de meeste gevallen vormt een fractioneel beleggingsproduct een afzonderlijk instrument, met juridische en economische kenmerken die wezenlijk verschillen van die van het oorspronkelijke aandeel of de ETF. Een fractie kopen komt neer op het ondertekenen van een contract, niet op het verwerven van een effect.

Fractioneel beleggen: twee modellen met erg ongelijke bescherming

De FSMA onderscheidt twee hoofdstructuren op de Belgische markt.

In het eerste model koopt de broker de onderliggende aandelen en boekt ze op zijn eigen balans. Vervolgens geeft hij een individueel contract uit aan de belegger, waarvan de waarde proportioneel de ETF volgt. In de praktijk is de belegger geen aandeelhouder, maar schuldeiser van de broker. Gaat die laatste failliet, dan komen de onderliggende activa in de boedel terecht die tussen alle schuldeisers wordt verdeeld. Uw inleg terugkrijgen gebeurt allesbehalve automatisch.

Het tweede model, mede-eigendom, staat structureel steviger. De onderliggende aandelen worden ondergebracht bij een onafhankelijke bewaarnemer en juridisch gescheiden van de balans van de broker. Trade Republic en Revolut werken volgens dit principe voor hun Belgische klanten. Ook hier wijst de FSMA erop dat beleggers operationele problemen kunnen ondervinden om toegang te krijgen tot hun fractionele aandelen als een schakel in de keten in financiële moeilijkheden raakt. Het advocatenkantoor Loyens & Loeff wijst er bovendien op dat een fractioneel beleggingsproduct dat een afzonderlijk instrument creëert en publiek wordt aangeboden in België, in bepaalde gevallen een prospectus of informatienota vereist, een extra regelgevende verplichting die weinig beleggers verwachten.

Beide modellen delen bovendien enkele beperkingen: houders van fractionele aandelen krijgen geen stemrecht op de onderliggende aandelen. Ze kunnen hun positie niet overdragen naar een andere broker. Wie wil uitstappen, moet de fractie terugverkopen aan de broker waarbij hij ze kocht, buiten de markt om.

De belangrijkste platformen die in België actief zijn:

De minder bekende risico's van fractioneel beleggen

Naast het tegenpartijrisico en de operationele onzekerheid spelen nog andere, minder zichtbare risico's.

De liquiditeit van fracties is niet te vergelijken met die van de onderliggende ETF's. Een belegger in een beursgenoteerde ETF kan die op elk moment verkopen op de secundaire markt, tegen de marktprijs, via om het even welke tussenpersoon. Wie een fractioneel aandeel heeft gekocht, kan dat enkel terugverkopen aan de broker die het uitgaf, tegen diens eigen terugkoopvoorwaarden.

Bovendien komt het verschil tussen aan- en verkoopprijs van een fractie niet noodzakelijk overeen met dat van de onderliggende ETF. De commissies verschillen sterk van platform tot platform, en net omdat de belegde bedragen bij fractioneel beleggen doorgaans klein zijn, kunnen ze verhoudingsgewijs veel zwaarder doorwegen dan aanvankelijk verwacht. De ESMA heeft tussenpersonen dan ook verplicht om al deze kosten, marges en verschillen ten opzichte van de marktprijs van het onderliggende aandeel duidelijk te communiceren, een teken dat de Europese toezichthouder deze ondoorzichtigheid toen al problematisch vond.

Waarom Easyvest kiest voor volledige ETF-aandelen

Bij Easyvest bestaan de portefeuilles uit volledige ETF-aandelen, aangehouden op naam van de klant op een gesegregeerde rekening bij een Belgische bewaarnemer. Uw effecten blijven in elk geval opvraagbaar bij de bewaarnemer.

Matthieu Remy, CEO van Easyvest, vat de redenering samen:

“Met fractioneel beleggen introduceert u een tegenpartijrisico dat bij de broker of tussenpersoon ligt. Het is de tussenpersoon die het ETF-aandeel op zijn eigen balans opsplitst. Gaat die tussenpersoon failliet, dan wordt het heel ingewikkeld om het geld van klanten terug te krijgen. Dat is een risico waaraan we onze klanten niet willen blootstellen, en daarom beleggen we liever in volledige ETF-aandelen.”

Deze voorzichtigheid betekent niet dat u moet inleveren op wat fractioneel beleggen net aantrekkelijk maakt: bescheiden bedragen zonder uitstel beleggen. Bij Easyvest gaat vrijwel elke storting meteen aan het werk: de liquide middelen blijven beperkt tot 1%, gereserveerd voor de beheerskosten. De keuze van de ETF's speelt daarin een grote rol: Easyvest selecteert fondsen met een redelijk lage koers, waardoor u ook met bescheiden bedragen volledige aandelen kunt kopen.

Het minimumbedrag om te beginnen beleggen blijft zo binnen bereik, zonder dat u naar fracties moet grijpen. Easyvest ontwikkelde een simulator waarmee u in een paar klikken kunt zien hoe een portefeuille van volledige ETF-aandelen kan groeien over tien, twintig of dertig jaar, afgestemd op uw horizon en doelstellingen: Mijn vermogen simuleren →

Veelgestelde vragen

Is een fractioneel aandeel echt een eigendomsbewijs?

Niet noodzakelijk. Volgens de FSMA gaat het in de meeste gevallen om een afzonderlijk financieel instrument, niet om het aandeel zelf.

Welke brokers bieden fractioneel beleggen aan in België?

Trade Republic en Revolut, beide vanaf €1, volgens een model van mede-eigendom. DEGIRO, Bolero en Keytrade bieden enkel volledige aandelen aan.

Kan een fractioneel aandeel worden overgedragen naar een andere broker?

Nee. Fracties zijn niet overdraagbaar naar een andere tussenpersoon, en geven geen stemrecht.

De vraag die u zich moet stellen voor u kiest voor fractioneel beleggen

De relevante vraag is niet of een broker fractioneel beleggen aanbiedt, maar wel wat u precies bezit op het moment van aankoop, en wat er gebeurt als die broker ooit in de problemen raakt.

Op lange termijn gespreid beleggen vereist geen fractioneel beleggen. Bij Easyvest voedt u, eenmaal uw rekening geopend, die elke maand: uw geld wordt belegd in een portefeuille van volledige ETF-aandelen, volgens een plan afgestemd op uw horizon en uw doelstellingen.

Bronnen: FSMA, “Kwalificatie van fractionele beleggingen” (2023) · ESMA, “Public Statement on fractional shares” (2023) · Loyens & Loeff, “Fractional investments — key takeaways” (2023)